Murat Padak Hocanın Kişisel Web Sayfasına Hoşgeldiniz! 15 Ağustos 2020

Alimlerin Devlet Yöneticilerine Karşı Tutumları Nasıl Olmalı?

Alimlerin Devlet Yöneticilerine Karşı Tutumları Nasıl Olmalı?

أدب العالم أولي من علمه

Âlimin edebi ilminden daha evladır[1]

Sakın zalimlere meyletmeyin. Yoksa onlara dokunacak ateş size de musallat olur.[2]

İslam’da devlet yönetim biçimi Kitap ve Sünnet ile açıkça belirtilmemiştir. İnsanların maslahatına göre yönetim biçimleri değişebilir. Değişmeyen ve değişmeyecek olan yönetimin içeriğidir. Yönetimin içeriği Kuran ve Sünnet ile belirtilmiştir. Müslümanların başına geçecek olan kişinin sahip olması gereken vasıflar, dikkat etmesi gereken hususlar, halka karşı adil davranması ve İslam nizamının koruyucusu olması, koruyamadığı takdirde bu görevi devretmesi vb. hususlar Ayet ve Hadisler ile belirtilmiştir. Günümüzde devlet yönetimi bazı İslam ülkelerinde krallık, bazılarında ise İslam ülkelerinde ise parlamenter sistemle yürütülmektedir. İslam nizamını tatbik ettikleri sürece yönetim şekli problemli değildir. Önemli olan Müslümanların menfaati ve İslam nizamının uygulanıp uygulanmamasıdır. Nitekim Hazreti Peygamber’den sonra Emiril Müminin, sonrasında halifelik, sonrasında saltanat ve krallıklar gelmiştir. İslam Âlimleri yönetim biçimlerine karışmamış ama yönetim anlayışına kimi zaman itiraz etmişlerdir. Bu yazımız İslam Âlimlerinin devlet yöneticilerine karşı tutumları üzerinde olacaktır. Tarihte Emirlere, Eyalet valilerine, Krallara karşı nasıl davrandıkları, günümüzde ise siyasilere, partilere, parti yöneticilerine ve devlet başkanlarına karşı nasıl davranmaları gerektiği üzerinde duracağız.

Günümüz siyasetinde ilim adamlarının dikkat etmesi gereken hususlar

  1. Âlimler siyaset üstü bir tutum sergilemelidir. Herhangi bir partiyi veya siyasetçiyi açıktan desteklememelidir. Siyasetçiler ile birlikte bulunmamalı, onların ismini dahi zikretmemelidir. Âlimlerin siyasetçiler ile birlikte oturup kalkması onlara meşruiyet kazandırmış sayılacaktır. Siyasetçilerin tamamı kötü insanlar değildir. İçlerinde elbette Müslümanların menfaatini düşünenler vardır. Fakat ne olursa olsun ilim adamlığı siyaset ve siyasiler ile birlikte olmayı engellemelidir.
  2. Âlimler siyasetçilerin lehine ya da aleyhine açıklama ve demeç vermekten, röportaj yapmaktan da sakınmalıdır. Doğru olanı desteklemesi gerekir. Yanlış olana da karşı çıkması gerekir. Ama bunu yaparken muhalefet partisi gibi davranmamalıdır. Zira siyasiler sadece mensubu olduğu partideki kimselerin siyasetçisi sayılırken Âlimler ise iktidar-muhalefet, mecliste vekili bulunan ya da vekili bulunmayan herkesin Âlimidir.
  3. Âlimler siyasiler tarafından yönlendirilen olmamalıdır. Bilakis siyasileri yönlendiren olmalıdır. Bunu yaparken de herhangi bir parti veya siyasetçiye yakın olduğu izlenimi de vermemelidir. Âlimler herkesin ortak değeri, ortak aklıdır. Nasihat ederken, teklif ve talepte bulunurken âlim olduğunu unutmamalıdır. Siyasilerin yapmış oldukları işleri veya söyledikleri sözleri temize çıkaran olmamalıdır. Ancak islamın aleyhine olan bir davranış veya sözü duyduğu zaman da uygun bir dille uyarmalıdır. Bunu yaparken de doğru bilgi sahibi olduğundan emin olmalı; gazete, internet veya kulaktan duyma haberler ile hareket etmemelidir.
  4. Âlimlerin siyasi mitinglere, toplantılara, çalışma ve çalıştaylara katılmaması gerekir. Herhangi bir partinin amblemini, bayrağını, broşürünü evinde, arabasında ve kendisine ait bir yerde bulundurmamalıdır. Siyasilerin ziyaretine gitmemesi gerekir. Zira günümüzde medya bu tür ziyaretleri resim ve videolar ile belge ve arşivleyerek istediği şekilde haber olarak sunmaktadır. Ancak siyasiler, âlimlerin özel mekanına ziyarete gelirse bunu da reddetmemesi, fakat bazı hususlara dikkat etmesi gerekir. Seçim dönemlerinde siyasiler her şehrin önemli simalarından dua alma bahanesiyle o âlimin de kendisini desteklediği izlenimi verecek şekilde tavırlar sergilemekte ve medyayı da yanında götürmektedir. Böylesi ziyaretlerde mümkün mertebe medyanın içeriye alınmaması faydalı olacaktır.
  5. Âlimler siyasilerin bağış, bahşiş ve hediyelerinden de uzak durmalıdır. Onlardan maddi yardım talep etmemesi gerekir. Onların gönderdiği yardımları da belgeleyerek hayır kurumlarına aktarmalı, kendi şahsi işlerinde kullanmamalıdır.
  6. Seçim dönemlerinde Âlimlerin biraz daha dikkatli davranması gerekir. Tanımadıkları kimselerin yanında herhangi bir parti ya da siyasetçi ile ilgili açıklamalardan uzak durması gerekir. Siyasetçileri tanıyor olsa bile açıktan açığa desteklememesi gerekir.
  7. Âlimlerin televizyonda yayınlanan siyasi içerikli programlara katılmaması, katılacak ise de bu tür programlarda siyasilerin hepsine nasihat etmelidir. Kişiler hakkında sorular sorulan soruları cevaplamaması gerekir. Siyasilerin sahip olması gereken İslami ahlak ile ilgili konuşmalarda bulunması, onlara nasihatlerde bulunması ve Müslümanların menfaatini gündeme getirmesi gerekir. Yanlış anlaşılmaya müsait ifadelerden de kaçınmalıdır.
  8. Âlimler siyasilerin rakibi değildir. Kendisini öyle de görmemelidir. Siyasilerin yaptığı veya söylediği her sözden sonra kendisini illa bir açıklama yapma durumunda hissetmemesi gerekir. Buna dikkat etmeyen Âlimler kısa bir sürede deşifre olmakta ve siyasiler tarafından sevilmeyen kişi ilan edilmektedir. Âlimin sevilmeyen kişi olma korkusu elbette olmamalıdır. Ama olur olmaz her meseleden sonra basın açıklaması gibi siyasileri çekiştirmesi de doğru değildir. Âlimin işi insanları eğitmek ve doğru dini anlatmaktır. Ama bazı ilim adamları haftalık ders ve sohbetlerinden sonra kendilerine yazılı olarak sorulan ve siyasileri ilgilendiren meselelere cevap verirken büyük bir hatanın da içine girmiş oluyorlar.
  9. Âlimler siyasileri birilerinin işini halletmek, iş bulmak vb. nedenler ile aramamalıdır. Zamanla itibar problemi yaşayabilir ve kefil olduğu kimseler yüzünden ilim adamlığına zarar gelebilir veya insanlar bu durumu istismar edebilir.

 

Bazı Âlimlerin devlet yöneticileri ile münasebetleri

Bediuzzaman Said Nursi Osmanlı döneminde hayalini kurduğu Medresetu’z Zehra için İstanbul’a gelir ve içişleri bakanlığına durumu arz eder. İçişleri bakanı Bediuzzaman’a şöyle der: “Sultanımızın sana özel selamı var. Bin kuruşu şahsınız için hediye ediyoruz. Memleketinize döndüğünüz zaman da aylık otuz lira maaş size bağlanacaktır.” Bediuzzaman şöyle cevap verir: “Ben buraya dilenmeye gelmedim. Buraya şahsi işlerimi yürütmeye de gelmedim. Bin lira dahi verecek olsanız onu almam. Ben halkımın maslahatı için geldim. Sizin ise bana teklif ettiğini sus payıdır (susmam için verdiğiniz rüşvettir)” Bakan: “Bu şekilde davranarak sultanın verdiğini geri çevirmiş oluyorsun. Hâlbuki sultanın verdiği geri çevrilmez” Bediuzzaman: “Evet, böyle davranarak sultanı kızdırıyorum ki, benimle görüşsün ve ben de onun yüzüne hakkı söyleyeyim” Bakan: “Fakat akıbetin hayır olmaz!” Bediuzzaman: “Sebepler çok olsa da ölüm bir defadır…!”

Yine bir defasında Ankara’ya çağrılır. Ankara’da milletvekillerinin çoğunun namaz kılmadığını görür. Bunun üzerine on maddelik bir yazı hazırlar. “Ey milletvekilleri, sizler büyük bir gün için yeniden diriltileceksiniz” diye başlayan yazıyı okur ve altmış milletvekili namaz için kalkar. Mustafa Kemal durumdan haberdar olur ve Bediuzzaman’ı çağırıp şöyle der: “Biz senin sağlam olan görüşlerinden istifade etmek için çağırdık. Hâlbuki sen gelir gelmez namazdan söz ederek meclisin huzurunu kaçırdın.” Bediuzzaman şöyle cevap verir: “Paşa, Paşa! İmandan sonra en büyük tecelli namazdır. Namaz kılmayan haindir. Hainin verdiği kararlar ise ret edilir!” Mustafa Kemal, Bediuzzaman’ı doğu vilayetlerinin maaşlı vaizi olarak atamak istemişse de Bediuzzaman bu teklifi reddeder.

Abdulkadir Geylani Hazretleri talebelerine daima şu nasihatte bulunuyordu: “Sultanların kapılarından uzak durun. Onlardan yana bir beklenti içerisinde olmayın. Eğer ilmin meyvesi ve bereketi sende varsa sultanların yanında dolaşmazsın. Âlimin biri sultanların yanına giden biri de haktan yana olan iki ayağı yoktur.” Yine bir konuşmasında şöyle demiştir: “Sultanlar insanların gözünde tanrılaştılar. Dünyanın zorbalarına, firavunlarına, krallarına ve zenginlere saygı gösterip Allah’ı unutursan puta tapanlar gibi olursun!” Abdulkadir Geylani Hazretleri kralların her dediğini yapan, doğru veya yanlış diye araştırmayıp kralların her dediğini uygulayan valilerine de şu nasihatte bulunmuştur: “Hakka hizmet et! Faydası dokunmayan ama zararı olan bu kralların ve sultanların dediğini hakkın üstünde tutma!”

Halife Muktefi, Yahya b. Said’i (Bağdat’a) vali olarak atar. Fakat bu kişi birçok zulüm ve haksızlıkta bulunur. Kimse buna söz söyleme veya şikâyet etme cesareti göstermez. Bir gün namazda halifeyi gören Abdulkadir Geylani halifeye şu konuşmayı yapar: “Müslümanların başına çok zalim birini tayin ettin. Yarın Allah’ın huzuruna nasıl çıkacaksın, ne cevap vereceksin?” Bunun üzerine halife bu kişiyi görevden alır.

Abdulkadir Geylani hazretleri sadece halka ve krallara karşı konuşmalarda bulunmamış, krallara yaranmaya çalışan âlimlere de nasihat etmiştir. O, şöyle demiştir: “Ey Allahın düşmanları, Ey Resulullah’ın düşmanları! Ey Allahın kullarıyla alakayı kesip zulme ortak olanlar, iki yüzlülük yapanlar! Nereye kadar sürecek bu? Ey âlimler, ey zahitler! Krallara ve sultanlara karşı münafıkça tavrınız sırf dünyanın nimetlerini ve zevklerini almak için mi? Sizler ve kralların çoğu Allahın verdiği malı kullanmada ve Allahın kullarına karşı davranmada hainlik yapıyor, haksızlık ediyorsunuz. Allahım zalimlerin gücünü kır! Yeryüzünü bunlardan temizle ya da bunları ıslah eyle! Âmin!”[3]

Şeyh İbni Teymiye Şam’da ikamet ederken Tatar komutanı Mahmud Gazan’ın ordusu burayı işgale gelir. Nitekim Şam ordusu dağılır ve şehrin yöneticileri kaçar. İbni Teymiye ve bazı kimseler ise şehirde kalır. İbni Teymiye, Gazan adlı komutanın huzuruna çıkar ve ona şöyle der: “Sen de kendine Müslüman mı diyorsun? Yanına kadıları, imamları, şeyhleri ve müezzinleri de almışsın. Peki, bizim buraları hangi cüretle işgale geldin? Hâlbuki senin baban ve deden kâfir olmalarına rağmen verdikleri sözde durdular ve burayı işgal etmediler. Sen ise verdiğin sözde de durmadın, ahdini de bozdun.”

Mahmud Gazan sofra hazırlar ve İbni Teymiye’yi davet eder. İbni Teymiye: “Ben nasıl bu yemeği yerim. Bu yemekteki tüm malzemeler yağmaladığınız mallardır.”

Ebu Cafer El-Mansur, Ebu Hanife’yi Kadı (Müfti-Hâkim) olarak atar. Ebu Hanife ise bunu reddedince Mansur: “Vallahi bu vazifeyi yerine getireceksin” diye yemin etti. Ebu Hanife de: “Vallahi bu görevi yerine getirmeyeceğim” diye yemin etti. Bunun üzerine orada bulunan Rebi’ b. Yunus, Ebu Hanife’ye şöyle dedi: “Bak ne yaptın! Halifeye yemin ettirdin!” Ebu Hanife: “O, yemin kefareti ödeme hususunda benden daha çok imkâna sahiptir” diye cevap verdi. Sonra şöyle devam etti: “Vallahi ben bu iş için uygun biri değilim. Senin yanında bu işi yapacak benden daha kabiliyetli kimseler var.” Bunun üzerine Mansur: “Yalan söylüyorsun! Sen bu işi daha iyi yaparsın” dedi. Ebu Hanife: “Benim yalancı olduğumu sen söyledin. Öyleyse yalancı birini nasıl olur da kadı olarak atarsın!”[4]

Said b. Müseyyeb, Abdulmelik b. Mervan’ın valisi Hişam b. İsmail’e beyat etmemiş ve bundan dolayı halkın gözü önünde işkence görmüştür. Yine de beyat etmemiştir.[5]

İzz b. Abdusselam devletin kadısı olarak görev almış. Fakat bir müddet sonra devlet yetkilileri fetva konusunda problemler yaşayınca ya onların dediği gibi davranmak ya da görevi terk etmek arasında kalmıştır. İzz b. Abdusselam tüm eşyalarını toplamış ve şehri terk etmiştir.[6]

Seyyid Kutup Fi Zilal adlı tefsirinde Bakara Suresi 44. Ayeti şöyle tefsir eder:

“Siz kitabı okuduğunuz halde insanlara (başkalarına) iyiliği emredip kendinizi unutuyor musunuz? Bunun yanlış olduğunu düşünemiyor musunuz?”

Bu ayet, her ne kadar en başta Yahudilerin sergiledikleri sosyal bir olaya dönük ise de, insan psikolojisinin ve özellikle din adamlarının önemli ve sürekli bir eğilimini açığa vurması bakımından sırf belirli bir millete ya da bir milletin belirli bir kuşağına özgü bir kınama sayılamaz.

Dinin coşkun ve sürükleyici bir inanç sistemi olma niteliğini yitirerek bir meslek, bir sanat olmaya yüz tuttuğu durumlarda din adamlarının başına gelen en önemli musibet şudur: Bu adamlar kalplerinin inanmadığı sözleri dilleri ile söylerler… İyiliği başkalarına emrederler, fakat bunu kendileri yapmazlar… Başkalarını iyilik yapmaya çağırırlar, ama kendi davranışlarında sözlerinin izine rastlanmaz… İlâhî kitabın sözlerini değiştirirler, dinin kesin naslarını çeşitli amaçlar ve ihtiraslar doğrultusunda yorumlarlar… Tıpkı Yahudi hahamlarının yapa geldikleri gibi; servet ve mevki sahiplerinin amaç ve ihtiraslarına destek sağlamak, onlara haklılık kazandırmak için görünüşte dinî naslar ile bağdaştırdıkları ama gerçek dinin özüne taban tabana zıt düşen fetvalar ve yorumlar üretirler.

[1] El-Ğunye, Abdulkadir Geylani

[2] Hud Suresi 113

[3] Fethu’r Rabbani

[4] Vefeyatu’l A’yan

[5] Vefeyatu’l A’yan

[6] Tabakatu’ş Şafiiyeti’l Kubra

Murat Padak

Etiketler:

BU KONUYU SOSYAL MEDYA HESAPLARINDA PAYLAŞ

Yorumlar

Henüz yorum yapılmamış.

Yorum Yaz